Ο Δεκαπενταύγουστος είναι για πολλές οικογένειες συνδεδεμένος με μικρές ή μεγαλύτερες αποδράσεις. Μια διαδρομή προς το χωριό, το εξοχικό, τη θάλασσα ή μια οικογενειακή επίσκεψη σημαίνει ότι γονείς και παιδιά θα περάσουν αρκετή ώρα μαζί μέσα στο αυτοκίνητο.

Και ίσως αυτή η διαδρομή να είναι μια καλή ευκαιρία για κάτι περισσότερο από μουσική, παιχνίδια και τη γνωστή ερώτηση «φτάσαμε;».

Γιατί, όπως δείχνουν έρευνες, τα παιδιά πολλές φορές μιλούν πιο εύκολα στους γονείς τους όταν βρίσκονται μέσα στο αυτοκίνητο.

«Πώς πήγε η μέρα σου;» – «Καλά»

Είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους διαλόγους ανάμεσα σε έναν γονιό και το παιδί του.

Στο σπίτι, η συζήτηση μπορεί να τελειώσει εκεί.

Μέσα στο αυτοκίνητο όμως, το ίδιο «καλά» μπορεί λίγα λεπτά αργότερα να γίνει μια ολόκληρη ιστορία.

Ένας καβγάς με έναν φίλο. Ένας κακός βαθμός. Κάτι που συνέβη στην τάξη. Ένα πρόβλημα στην προπόνηση. Ένας πρώτος έρωτας ή κάτι που το παιδί δεν ήξερε πώς να συζητήσει.

Φαίνεται λοιπόν ότι το οικογενειακό αυτοκίνητο δεν είναι μόνο μέσο μεταφοράς. Μερικές φορές μετατρέπεται και σε έναν μικρό χώρο επικοινωνίας.

Τι έδειξε έρευνα της Renault

Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε για τη Renault Scénic με τη συμμετοχή 2.000 γονέων στο Ηνωμένο Βασίλειο, περισσότεροι από τους μισούς ανέφεραν ότι τα παιδιά τους είναι πιθανότερο να ανοιχτούν όταν ο γονιός βρίσκεται πίσω από το τιμόνι.

Συγκεκριμένα, το 54% δήλωσε ότι τα παιδιά μιλούν πιο εύκολα μέσα στο αυτοκίνητο για θέματα όπως το σχολείο ή προβλήματα με φίλους.

Παράλληλα, το 38% των γονέων θεωρούσε ότι οι συζητήσεις μέσα στο αυτοκίνητο ήταν πιο ειλικρινείς σε σχέση με άλλους χώρους.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Μία από τις βασικές εξηγήσεις είναι πολύ απλή: δεν χρειάζεται να κοιτάζονται συνεχώς στα μάτια.

Χωρίς την αίσθηση της «ανάκρισης»

Σκεφτείτε τη διαφορά.

Στο σπίτι, μια φράση όπως:

«Έλα λίγο, θέλω να μιλήσουμε»

μπορεί αμέσως να κάνει ένα παιδί να αισθανθεί πίεση.

Κάθεται απέναντι από τον γονιό, όλη η προσοχή είναι στραμμένη πάνω του και μια απλή συζήτηση μπορεί να αρχίσει να μοιάζει με εξέταση.

Μέσα στο αυτοκίνητο όλα είναι πιο φυσικά.

Ο γονιός κοιτάζει τον δρόμο. Το παιδί κοιτάζει έξω από το παράθυρο ή κάθεται στο πίσω κάθισμα. Δεν υπάρχει συνεχής οπτική επαφή και η κουβέντα μπορεί να ξεκινήσει χωρίς ιδιαίτερη πίεση.

Πάνω από 4 στους 10 γονείς στην έρευνα απέδωσαν αυτή την ειλικρίνεια ακριβώς στο ότι το παιδί δεν αισθάνεται πως βρίσκεται συνεχώς κάτω από το εξεταστικό ή επικριτικό βλέμμα του γονέα.

Το 32% δήλωσε επίσης ότι του ήταν πιο εύκολο να συζητήσει ευαίσθητα θέματα με τα παιδιά του κατά τη διάρκεια μιας διαδρομής.

Τι παραδέχονται τα παιδιά μέσα στο αυτοκίνητο;

Πολύ περισσότερα απ’ όσα ίσως φανταζόμαστε.

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα:

  • περίπου 22% των παιδιών είχε παραδεχτεί ότι είχε μπλέξει σε κάποιο πρόβλημα με καθηγητή,

  • αντίστοιχο ποσοστό είχε μιλήσει για μια κακή επίδοση σε διαγώνισμα,

  • το 14% είχε παραδεχτεί ότι ξέχασε να κάνει τα μαθήματά του,

  • και το 8% ότι είχε τιμωρηθεί στο σχολείο.

Οι συζητήσεις φυσικά δεν περιορίζονται στα μαθήματα.

Φιλίες, σχέσεις, άγχος, προσωπικές ανησυχίες και αλλαγές στη ζωή του παιδιού είναι θέματα που μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά κατά τη διάρκεια μιας διαδρομής.

Και οι γονείς φαίνεται να ακούν περισσότερο

Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν αλλάζει μόνο η συμπεριφορά των παιδιών.

Αλλάζει και εκείνη των γονέων.

Στην έρευνα της Renault, το 34% των γονέων δήλωσε ότι ακούει περισσότερο τα παιδιά του μέσα στο αυτοκίνητο απ’ ό,τι στο σπίτι.

Και αυτό έχει λογική.

Στο σπίτι υπάρχουν συνεχώς μικροί περισπασμοί: μαγείρεμα, δουλειές, τηλεόραση, υπολογιστές, κινητά και οι υποχρεώσεις της καθημερινότητας.

Μέσα στο αυτοκίνητο, αντίθετα, γονιός και παιδί έχουν κάτι που γίνεται όλο και πιο πολύτιμο:

χρόνο μαζί.

Μάλιστα, το 28% των γονέων ανέφερε ότι μαθαίνει περισσότερα πράγματα για τα παιδιά του κατά τη διάρκεια των διαδρομών απ’ ό,τι στο σπίτι.

Δεν το δείχνει μόνο η έρευνα της Renault

Παρόμοια συμπεράσματα έχουν προκύψει και από επιστημονικές μελέτες.

Ερευνητές μελέτησαν τις συνομιλίες παιδιών προσχολικής ηλικίας σε διαφορετικά περιβάλλοντα: στο σχολείο, στο σπίτι και κατά τη διαδρομή από το σχολείο προς το σπίτι.

Διαπίστωσαν ότι μέσα στο αυτοκίνητο τα παιδιά αναφέρονταν συχνότερα σε πράγματα που είχαν συμβεί στο παρελθόν ή επρόκειτο να συμβούν στο μέλλον.

Ιδιαίτερα συχνές ήταν οι αναφορές σε γεγονότα που είχαν μόλις συμβεί, ειδικά στα πρώτα λεπτά της διαδρομής.

Και αυτό δεν είναι δύσκολο να εξηγηθεί.

Ένα παιδί που μόλις μπήκε στο αυτοκίνητο μετά το σχολείο, την προπόνηση ή κάποια άλλη δραστηριότητα έχει ακόμη φρέσκα στο μυαλό του όσα συνέβησαν.

Εκείνη ακριβώς η στιγμή μπορεί να είναι μία από τις καλύτερες ευκαιρίες για έναν γονιό να ακούσει.

Το σημαντικό είναι να ακούμε πραγματικά

Το ότι το αυτοκίνητο βοηθά τη συζήτηση δεν σημαίνει ότι κάθε διαδρομή οδηγεί αυτόματα σε καλύτερη επικοινωνία.

Μελέτη του 2022 κατέγραψε πραγματικές συνομιλίες γονέων και νεαρών αθλητών μέσα στο αυτοκίνητο πριν και μετά από προπονήσεις και αγώνες.

Ένα από τα ευρήματα ήταν ότι οι γονείς συχνά μιλούσαν περισσότερο από τα παιδιά και κάποιες φορές παρενέβαιναν πριν εκείνα προλάβουν να ολοκληρώσουν την απάντησή τους.

Και εδώ ίσως βρίσκεται ένα σημαντικό μάθημα.

Η καλή επικοινωνία δεν σημαίνει απαραίτητα περισσότερες ερωτήσεις.

Μπορεί να σημαίνει καλύτερες ερωτήσεις και περισσότερο άκουσμα.

Αντί για:

«Γιατί το έκανες αυτό;»

μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα:

«Εσύ πώς ένιωσες όταν έγινε;»

Και αντί για:

«Σου τα έλεγα εγώ.»

ίσως είναι προτιμότερο:

«Τι σκέφτεσαι να κάνεις τώρα;»

Το ζητούμενο δεν είναι να μετατραπεί το αυτοκίνητο σε χώρο ανάκρισης.

Είναι το παιδί να αισθάνεται ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να περιμένει αμέσως κριτική ή συμβουλές.

Ο οδηγός παραμένει πρώτα απ’ όλα οδηγός

Υπάρχει βέβαια ένα όριο που δεν πρέπει να ξεχνάμε.

Όσο σημαντική και αν είναι μια συζήτηση, η πρώτη υποχρέωση του γονέα πίσω από το τιμόνι είναι η ασφαλής οδήγηση.

Οι έντονες συζητήσεις, οι καβγάδες ή η προσπάθεια του οδηγού να γυρίσει προς τα πίσω για να κοιτάξει το παιδί μπορούν να αποσπάσουν την προσοχή του.

Το αυτοκίνητο μπορεί επομένως να είναι η αφορμή για να ξεκινήσει μια σημαντική κουβέντα. Αν όμως το θέμα απαιτεί περισσότερη προσοχή ή προκαλεί μεγάλη συναισθηματική ένταση, η συζήτηση μπορεί να συνεχιστεί αφού το αυτοκίνητο σταματήσει με ασφάλεια.

Ίσως τελικά οι διαδρομές να μην είναι χαμένος χρόνος

Για έναν γονιό, το πήγαινε-έλα στο σχολείο, στα αγγλικά, στο φροντιστήριο ή στην προπόνηση μπορεί να μοιάζει με ακόμη μία υποχρέωση της ημέρας.

Για ένα παιδί όμως μπορεί να είναι κάτι διαφορετικό.

Μπορεί να είναι η στιγμή που έχει τον γονιό του για λίγο «δικό του».

Χωρίς δουλειές του σπιτιού. Χωρίς να κάθονται αντικριστά. Χωρίς την πίεση μιας προγραμματισμένης σοβαρής συζήτησης.

Μόνο ένας δρόμος μπροστά τους και λίγα λεπτά μαζί.

Και ίσως γι’ αυτό το αυτοκίνητο καταφέρνει κάτι που πολλές φορές είναι δυσκολότερο στο σπίτι: να δημιουργεί χώρο για κουβέντα χωρίς να απαιτεί την κουβέντα.

Έτσι, αυτή τη διαδρομή του Δεκαπενταύγουστου, ανάμεσα στις βαλίτσες, τη μουσική, τις στάσεις και το «πότε φτάνουμε;», ίσως αξίζει να αφήσουμε λίγο χώρο και για συζήτηση.

Και δεν χρειάζεται πάντα το κλασικό:

«Πώς πήγε;»

Μπορούμε να δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό:

«Ποιο ήταν το πιο περίεργο ή το πιο ωραίο πράγμα που σου συνέβη τελευταία;»

Και μετά να αφήσουμε τη συζήτηση να βρει μόνη της τον δρόμο.

Πηγές – Έρευνες

Renault Scénic – “Behind Car Doors” (2017): Έρευνα σε 2.000 γονείς στο Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις οικογενειακές συζητήσεις κατά τη διάρκεια των διαδρομών.

Marvin et al. – Early Childhood Research Quarterly: Μελέτη των συνομιλιών παιδιών προσχολικής ηλικίας στο αυτοκίνητο, στο σπίτι και στο σχολικό περιβάλλον.

Christine A. Marvin – “Cartalk! Conversational Topics of Preschool Children En Route Home From Preschool”: Έρευνα πάνω στα θέματα συζήτησης παιδιών κατά τη διαδρομή από το σχολείο προς το σπίτι.

Tamminen et al. – Psychology of Sport and Exercise (2022): Ανάλυση της λεκτικής και μη λεκτικής επικοινωνίας γονέων και παιδιών μέσα στο αυτοκίνητο πριν και μετά από αθλητικές δραστηριότητες.